Nierkanker

In 2024 werden in België 2274 personen gediagnosticeerd met nierkanker. Nierkanker komt ongeveer twee keer zo vaak voor bij mannen als bij vrouwen. Mensen boven de 45 jaar hebben een verhoogde kans, met een piek tussen 65 en 75 jaar. Het risico van nierkanker is ongeveer twee keer zo groot bij rokers als bij niet-rokers.

Andere risicofactoren zijn overgewicht en blootstelling aan giftige chemische stoffen. 

Wat doen de nieren?

De meeste mensen hebben twee nieren, links en rechts achteraan in de buik. De nieren filteren het bloed en verwijderen afvalstoffen en overtollig vocht via de urine. Daarnaast spelen ze een rol bij onder andere de regeling van de bloeddruk, de aanmaak van rode bloedcellen en het evenwicht van zouten en mineralen in het lichaam.

Een mens kan doorgaans goed functioneren met één gezonde nier. Dat is belangrijk bij de behandeling van nierkanker: indien mogelijk proberen we niet alleen de tumor te behandelen, maar ook zoveel mogelijk gezond nierweefsel te behouden.

Symptomen

Nierkanker geeft in het begin meestal geen klachten. Bloed in de urine is het meest voorkomende eerste symptoom, maar de hoeveelheid bloed kan zo klein zijn dat het alleen onder een microscoop te zien is. Daarentegen kan de urine ook duidelijk rood gekleurd zijn. Daarnaast zijn pijn in de flank (het gebied tussen de ribben en de heup), koorts en gewichtsverlies de meest voorkomende symptomen. Soms wordt nierkanker voor het eerst opgemerkt wanneer de arts een zwelling of knobbeltje in de buik voelt. Ook kan een nierkanker worden ontdekt tijdens een onderzoek wegens een ander probleem, bijvoorbeeld hoge bloeddruk.

Alarmsignalen

Een aantal klachten verdient verder onderzoek. Het belangrijkste alarmsignaal is bloed in de urine (hematurie). De urine kan roze, rood of bruin verkleuren, maar soms is de hoeveelheid bloed zo klein dat ze alleen bij urineonderzoek wordt ontdekt.

Neem zeker contact op met een arts bij:

• zichtbaar bloed in de urine, ook wanneer dit slechts één keer voorkomt of vanzelf weer verdwijnt
• aanhoudende pijn in de zij of flank zonder duidelijke verklaring
• een voelbare zwelling of massa in de buik of flank
• onverklaarbaar gewichtsverlies of verminderde eetlust
• aanhoudende vermoeidheid of bloedarmoede zonder duidelijke oorzaak
• aanhoudende koorts zonder duidelijke infectie

Bij verder gevorderde ziekte kunnen soms klachten ontstaan door uitzaaiingen, zoals aanhoudende botpijn of een langdurige hoest.

De vroegere 'klassieke' combinatie van bloed in de urine, flankpijn en een voelbare massa komt tegenwoordig slechts zelden voor. Volgens gegevens opgenomen in de Europese richtlijn wordt deze combinatie bij minder dan 1% van de patiënten gezien. Wachten tot alle drie de symptomen aanwezig zijn, is dus zeker niet aangewezen.

Diagnose

Wanneer er een vermoeden bestaat van een afwijking in de nier, kan de uroloog verschillende onderzoeken uitvoeren. Vaak wordt een niertumor voor het eerst gezien op een echografie. Voor een nauwkeuriger beeld is meestal een CT-scan met contrastmiddel aangewezen. In bepaalde situaties wordt een MRI uitgevoerd.

Met deze beeldvorming kunnen we onder meer beoordelen:

• hoe groot de tumor is
• waar hij zich precies in de nier bevindt
• of de tumor beperkt blijft tot de nier
• of omliggende weefsels, bloedvaten of lymfeklieren betrokken zijn
• of er aanwijzingen zijn voor uitzaaiingen

Daarnaast worden meestal bloed- en urineonderzoeken uitgevoerd. Niet iedere niertumor hoeft vóór een operatie met een biopsie te worden aangeprikt. Of een nierbiopsie nuttig is, hangt af van de kenmerken van de tumor en van de behandeling die wordt overwogen.

Behandeling

De behandeling wordt individueel bepaald. Daarbij kijken we onder andere naar de grootte en ligging van de tumor, eventuele uitbreiding buiten de nier, de functie van beide nieren, leeftijd en algemene gezondheidstoestand van de patiënt.

Wanneer nierkanker beperkt is tot de nier, is een operatie vaak de belangrijkste behandeling. Waar dit technisch en medisch verantwoord is, kan een partiële nefrectomie worden uitgevoerd: alleen de tumor en een kleine rand gezond weefsel worden verwijderd, terwijl de rest van de nier behouden blijft.

Bij grotere of complex gelegen tumoren kan het nodig zijn de volledige nier te verwijderen. Dit noemen we een radicale nefrectomie.

Bij geselecteerde patiënten en tumoren zijn ook andere mogelijkheden beschikbaar. Een kleine niertumor kan in bepaalde omstandigheden nauwgezet worden opgevolgd zonder onmiddellijk te behandelen (actieve opvolging of active surveillance). Bij andere patiënten kan een lokale behandeling waarbij de tumor wordt vernietigd, bijvoorbeeld door middel van ablatie, worden overwogen. De Europese patiënteninformatie vermeldt daarnaast stereotactische radiotherapie (SBRT) als mogelijke optie voor geselecteerde patiënten.

Wanneer nierkanker zich heeft uitgezaaid, zijn er verschillende systemische behandelingen beschikbaar, waaronder immunotherapie en doelgerichte geneesmiddelen. De keuze voor een behandeling gebeurt dan in functie van het type tumor, de uitgebreidheid van de ziekte en de algemene toestand van de patiënt.

Prognose

De prognose wordt door veel factoren beïnvloed. Het overlevingspercentage na vijf jaar is 85% of hoger bij patiënten bij wie de tumor tot de nier beperkt is gebleven. Als de tumor in de nierader en de onderste holle ader is ingegroeid, maar nog niet is uitgezaaid, ligt het overlevingspercentage na vijf jaar tussen 35 en 60%. Wanneer nierkanker is uitgezaaid, is het overlevingspercentage na vijf jaar slechts 10%.